این تصویرگر مطبوعاتی مطرح ایرانی سپس به وضعیت تصویرگری مطبوعاتی در زمان کارش در ایران، اشاره می‌کند و می‌گوید:« تصویرسازی مطبوعاتی عمر کمی دارد و آرشیو تاریخیش آن قدر زیاد نیست که وقتی تصمیم می‌گیرید به کار کردن، بتوانید  روی پله‌هایی قدم بگذارید که قبلاً چندین نسل ساخته‌اند. اما برای من در آن زمان، دو نفر بودند که ساختار انگیزه و علاقه‌ی من به این حرفه را به وجود آوردند: آقای «کامبیز درم‌بخش» و  آقای «اردشیر محصص».

با دیدن کارهای این دو نفر بود که من احساس کردم دوست دارم این حرفه را دنبال کنم. ولی در آن زمان که من کار مطبوعاتی را شروع کردم، چیزی به نام اینترنت وجود نداشت و ارتباطات فوق العاد بسته بود. اطلاعاتی درباره‌ی اینکه آن طرف دنیا چه خبره  نداشتیم. تنها منابعمان کتاب‌هایی بودند که خیلی هم جدید نبودند مثلاً من یک کتاب قدیمی پیدا کرده‌بودم چاپ دهه 50 میلادی که مجموعه کاریکاتورهایی از کاریکاتوریست‌های فرانسوی بود با ترجمه خانم ایراندخت محصص و خب 50 سال خیلی زمان زیادی است برای به روز کردن اطلاعات در زمینه یک هنر و حرفه. ولی با همه این احوال هیچ کدام از این موانع نمی‌توانند جلوی انگیزه و ایده را بگیرند و در نهایت من تصویرگر مطبوعاتی شدم.

یا کتاب کاریکاتوریست معروف انگلیسی، چارلز شوت، که شخصیت اسنوپی را خلق کرده و من این کتاب را در یک کهنه فروشی در تهران پیدا کرده‌بودم و هر متنی هرجای کتاب نوشته‌شده بود را خوانده و برای درکش تلاش کرده بودم. سعی می‌کردم بفهمم چرا این تصویر یا متن، خنده دار است. چه نکته ای دارد و این در شناخت فرهنگ غرب خیلی به من کمک کرد.

هادی فراهانی از عدم وجود فضای رقابتی و معیار و استاندارد برای حرفه‌ای که دوست داشت، به عنوان معضل فکری‌اش در آن سالها و دلیلش برای مهاجرت یاد می‌کند:« هیچ معیار و ملاکی نبود همه همان لحظه داشتند حرکت می‌کردند. این همیشه برای من معضل فکری بود. مخصوصاً که تصویرگری مطبوعاتی که الان هم کار پولسازی نیست، آن موقع اصلاً کار پولسازی نبود. این همیشه برای من مسئله بود که حالا دارم این کار را انجام می‌دم، اما جای من همین‌جا است؟ همین کار را باید برای زندگی‌ام انجام بدهم؟ خیلی کنجکاو و مشتاق بودم که این را بفهمم و اگر این نیست، بروم دنبال  کاری که هم پول داشته باشه، هم شهرت بهتر و هم امنیت شغلی که اینها هیچ کدامشان در کار تصویرگری مطبوعاتی نبود. به همین دلیل در دورانی که از شهرت و ثبات نسبتاً خوبی در ایران برخوردار شده بودم، یک دفعه هوس هجرت به سرم زد و خب هجرت هم از آن چیزهایی است که آدم تجربه‌اش می‌کند ولی بعضی وقت‌ها حتی برای دشمنش هم آرزو نمی‌کند. خیلی کار سختی است. به خصوص اگر دنبال چیز خاصی باشی و من فقط با این توهم واهی که چون کارم خوبه پس حتماً آنجا هم می‌توانم کار کنم، شال و کلاه کردم و از ایران رفتم.»

تا اینجا داستان جالبی بود نه؟! شما هم هوایی شدید که فردا شال و کلاه به سر روانه ینگه دنیا شوید؟! لطفاً کمی دست نگه دارید! بد نیست قبل از رفتن نگاهی به قابلیت‌ها فراهانی و مهارت‌هایی که قبل از مهاجرت کسب کرده، بیندازید:« ترکیب چند قابلیت و انگیزه به من خیلی کمک کرد. اول ایکه به زبان انگلیسی خیلی علاقه داشتم و خیلی برایم جالب بود که بتوانم با فرهنگی که در دنیا غالب است، موانست پیدا کنم و این پل خوبی بود برای رسیدن به هدفم.

این کنجکاوی و علاقه به زبان و این بلندپروازی که آدم دلش می‌خواهد رشد بکند، بدون این که بفهمم خیلی به من کمک کردند و باعث شد که وقتی وارد فضای آمریکای شمالی شدم احتیاجی نبود که بفهمم چه طوری باید سلام و خداحافظی کننم و فرهنگشان چه طوری است. از طرف دیگر، آثارم این اجازه را به من می‌دادند که در دفتر روزنامه‌ای را بزنم و ازشان بخواهم کارهایم را ببیند. این قضیه‌ها بر می‌گردد به 13 سال پیش و من در این 13 سال و دو سال قبل از آن،به دلایلی که آن زمان برای خودم خیلی مهم بود به طور کامل خودم را از فضای فرهنگی و هنری ایران بیرون کشیدم.

به اصطلاح می‌خواستم پل‌های پشت سر خودم را آتش بزنم که دیگر راهی برای بازگشت نداشته باشم چون نمی‌دانستم که چه قدر مسیر سختی در پیش خواهم‌داشت به همین دلیل  هر گونه عنصری را که امکان داشت مرا برای برگشتن و کار در ایران وسوسه کند، به طور ظالمانه و خشنی از خودم گرفتم البته خوشبختانه طبعات این کار خوب بود ولی می‌توانست بد باشد! چون برای خودم راه دومی نگذاشته‌بودم.»

اما بعد از این دوران فطرت چه شد که این تصویرگر مطرح ساکن کانادا، به فکر برپایی نمایشگاه آثارش در وطن افتاد؟ «در تمام این سال‌ها این فکر که کسانی که در ایران هستند و با من کار را شروع کردند، درباره کارهایم چه نظری دارند، در پس زمینه ذهنم بود. تا اینکه این اواخر احساس کردم به یک آرامش عاطفی و حرفه‌ای رسیده‌ام و این قدر به خودم اطمنیان پیدا کرده‌ام که نگران خط‌هایی که می‌کشم، نباشم و تعداد کارها هم به اندازه‌ی قابل توجهی رسیده بود.

وقتی سال پیش به تهران سفر کردم، گالری‌های خانه هنرمندان تهران را که دیدم، به خودم گفتم اگر من روزی بخواهم در ایران نمایشگاه بگذارم، اینجا همان جا خواهد بود! و همین اتفاق هم افتاد ولی از آنجا به بعد، برای من سورپریز بود یعنی هیچ ملاک و معیاری نداشتم که از این کارها چه طور استقبال می‌شود. یعنی اگر گروهی از جوان‌ها مثل شما، می‌آمدند و حالشان از کارهایم به هم می‌خورد به هیچ وجه تعجب نمی‌کردم چون هیچ ذهنیتی نداشتم. اما بر خلاف تصوراتم، خیلی استقبال خوب بود. آن قدر خوب که حیفم آمد چنین حس خوبی را به همین زودی از دست بدهم و تصمیم گرفتم اگر بشود کارها را در شهرهای دیگر هم نمایش بدهم. خوشبختانه، جند تا آدم مثبت آنجا بودند از جمله آقای تمیزی که باعث شدند این کار خیلی سریع اتفاق بیفتد و من الان اینجا هستم.»

و حالا می‌رسیم به جالب‌ترین و آموزنده‌ترین قسمت این نشست که صحبت‌های فراهانی درباره پروسه‌ی انتخاب تکنیک است. این تصویرگر مطبوعاتی مطرح ایرانی، درباره روند انتخاب سبک کاری‌اش گفت:« تکنیک بخش جالبیه. آن زمان که به‌ش می‌رسی باید ازش رد بشی. من زمانی که ایران بودم. اول سبک کاری‌ام به شدت تحت تاثیر کارهای آقای درم‌بخش بود؛ خطهای خیلی صاف و هندسی و نازک و دورگیری و طراحی ساده.

بعد خودم شروع کردم به تجربه شخصی با ابزارهای مختلف. یکی از آن ابزار که خیلی هیجان‌زده‌ام می‌کرد، قلم فلزی و مرکب بود. اما حین آشنا شدن با این ابزار، با کارهای یک تصویرگر بسیار زبده انگلیسی به نام «رانولد سیرل» که قلمش وحشی و خیلی قوی است، آشنا شدم و به این ترتیب در قدم بعدی کارهایم کاملاً تحت تاثیر او قرار گرفت و به قدری کارهایم شبیه کارهای او بود که وقتی رفتم کانادا، هرجا کارهایم را می‌بردم، همه اول به عنوان تعریف در مورد این شباهت صحبت می‌کردند. دفعه اول و دوم خوشم می‌آمد ولی بعد به این نتیجه رسیدم که من اگر خیلی هنر کنم، نسخه دوماو می‌شوم و چیزی به نام هویت شخصی و استقلال کاری وجود نخواهد داشت.

اینجا بود که تلاش کردم برای تغییر شرایط ولی آن‌قدر آن ابزار با سبک کاری آقای سیرل به هم گره خورده بودند که فکر کردم تا زمانی که با قلم فلزی و مرکب کار می‌کنم نمی‌توانم از زیر سایه این آدم بیرون بیایم. به همین دلیل ابزار اسکرچ‌بورد را که یک تکنیک ساده و خیلی قدیمی است، انتخاب کردم. روش کار اینگونه است که یک سطح سفید را به طور کامل با چیزی مثل مرکب سیاه اندود می‌کنیم و بعد با یک شی فللزی نوک تیز سطح را می‌تراشیم و طرح به وجود می‌آید.

من این ابزار  را انتخاب کردم چون متفاوت‌ترین سبکی بود که با مرکب و قلم می‌شد کار کرد و این نه تنها باعث شد که من به طور کامل از وابستگی  به شیوه آن آقا آزاد بشوم، بلکه توانستم نحوه بیان خودم را پیدا کنم. در کانادا این تکنیک را انجام می‌دادم تا اینکه با دو تصویرگر آمریکایی و کانادایی که اسکرچ بورد کار می‌کردند و بی‌نهایت ماهر بودند، آشنا شدم و به این نتیجه رسیدم که راهی که من دارم می‌روم، عاقبتش به اینجا که الان این دو نفر رسیده‌اند، ختم می‌شود.

اما این کار،  در کمال زیبایی، کاری نیست که من برای خودم آرزو دارم. شیوه‌اش خیلی ملایم و خالی از جوشش بود. حس کردم  به خاطر پیچیدگی فنی که دارد، کارهایم خالی از انرژی می‌شوند. در این زمان بود که از کامپیوتر در گرافیک خیلی استفاده می شد ولی در بخش تصویرسازی یا استفاده نشده بود یا من ندیده بودم. در مرحله بعد، هوشیارانه تصمیم گرفتم به این سمت بروم. به خودم گفتم در قرن 17 این قلم فلزی و مرکب و این ابزار تجلی پیشرفت مردم بوده پس من که الان خودم را فرزند زمان می‌دانم باید از کامپیوتر که به اصطلاح، آخرین دستاورد فنی زمان است، استفاده کنم.

بدین ترتیب کامپیوتر را با کارم ترکیب کردم. وقتی اسکرچ بورد کار می‌کنی، طرح‌ها را می‌کشی، خطهای دوری‌اش را هم می‌کشی، بعد اینها را با تیغ می‌تراشی ولی بک‌‌گراندت سیاهاست.  باید با قیچی یا تیغ پس‌زمینه را کامل سفید کنی. من این کار را با کامپیوتر می‌کردم. بعد یواش یواش حس کردم خیلی کارهای بیشتری میشه با کامپیوتر انجام داد. سبکم را تغییر دادم؛ بایک طراحی دستی شروع می‌کردم و با کامپیوتر تمام می‌شد. بدون اینکه هیچ جا آدم دودستگی در کار ببیند. در اصل شیوه طراحی خودم را توی کامپیوتر بازسازی می‌کردم.

کارهایی که در نمایشگاه دیدید هم همه با این شیوه کار شده‌اند. طراحی دستی را انجام داده‌ام و بعد  اینکه از کدام مرحله وارد کامپیوتر شود، بستگی به این داشت که خودم در چه مرحله‌ای باشم و کی احساس نیاز کنم. بعضی مواقع یک کار اسکرچ بورد را تمام می‌کردم بعد در کامپیوتر مثلا توناریته خاکستری به‌ش اضافه می‌کردم یا اینکه حتی یک بخشی را به طور کامل در کامپیوتر اجرا می‌کردم به خصوص بخش‌هایی که خطهای ریاضی و هندسی و تکرارشونده داشتند.

اما وقتی به قسمت رنگ‌گذاری رسید، دوباره یک معضل تکنیکی در کار اسکرچ بورد وجود داشت. نمی‌دانم هیچ کدام از شما تا حالا کار اسکرچ بورد رنگی دیده‌اید؟ نیست. اگر هم هست به یک شیوه خیلی بدوی است. این طوری که کار اسکرچ بورد را تمام می‌کنی، بعد از رویش کپی می‌گیری و روی آن  رنگ می‌گذارید. در واقع رنگینش می‌کنید. رنگش نمی‌کنید! خطهای سیاه آن زیر هست خطهای سفید هم رنگ پیدا می‌کنند. که این هم به نظر من خیلی یکنواخت و بسته بود.

  من وقتی تصمیم گرفتم کار اسکرچ بوردم را رنگی کنم بهترین چیز به نظرم این بود که همان خطها را در کامپیوتر رنگ کنم و باز این کار سکوی پرش خوبی شد برای پیدا کردن سیاست  یا نگرش رنگی در کارم. فقط اینجا من دو ریسک را باید قبول کنم. اول اینکه کار نهایی‌ام چیزی به نام اورژینال نیست. کار من قابل تکثیره و این در عالم هنر، در ارزش هنری کار و نه ارزش فنی‌اش، یک مقدار کاستی ایجاد می‌کند. ولی من زمانی که کارها را انجام می‌دادم به هیچ وجه دنبال جایگاه هنری نبودم. کار مطبوعاتی بود و وقت طلا! به همین خاطر از هر چیزی که کمک می‌کرد بتوانم زمان کار را کم کنم، استقبال می‌کردم. حسن دیگر کار با کامپیوتر این بود که با اتفاقات پیش‌بینی نشده که در کار مطبوعاتی خیلی زیاد وجود دارد، می‌توانیم کنار بیاییم.

«همه‌ی ما همه کار می‌کنیم. این مسئله در ایران خیلی متداول است و وقتی آدم به کشور برمی‌گردد، یادش می‌افتد. این البته جزو ملزومات بقا در فضای هنری ایران است!» احتمالاً خیلی‌ها عقیده دارند که این جمله‌ی هادی فراهانی را باید با آب طلا نوشت! او عقیده دارد که این عادت باعث می‌شود آدم در خیلی از کارها «خوب» باشد ولی در هیچ کاری «توانا و قدرتمند» نشود. اما فراهانی برای از بین بردن این عادت چه کرده است؟«من به خودم اجازه ندادم آنجا این مسئله برایم پیش بیاید. طوری کار کردم و نمونه کارهایم چنان روی مطبوعات فوکوس بود که  که اگر هم یک روز هوس کار کردن در یک شرکت تبلیغاتی به سرم زد، رزومه کاری‌ام این اجازه را به من ندهد. این در مورد 13 سال گذشته بود ولی الان این ذهنیت را ندارم و فکر می کنم اگر کار مطبوعاتی نباشد آن‌قدر برای خودم پروژه در ذهنم دارم که یک کار دیگر را شروع کنم. نمی‌دانم از نظر مالی جواب می‌دهد یا نه، از این نظر نگفتم، ولی از نظر ارضای نیازهای خلاقانه، الان دیگر هیچ محدودیتی برای خودم قایل نیستم.»

خیلی‌ها هادی فراهانی را با آن کتاب معروفش که ترکیبی بود از کاریکاتور و میناتور می‌شناسند، از فراهانی سوال شد که آیا دوست دارد که تجربیات تصویرگری غربی‌اش را با تجربیات شرقی‌اش ترکیب و کار جدیدی خلق کند؟  فراهانی این اتفاق را خیلی محتمل دانست و گفت:« از اولین کارهایی که کردم، مجموعه‌ای بود از ترکیب مینیاتور و کاریکاتور. که آقای درم‌بخش یکی دو تا کار در این حیطه انجام داده بودند و من وقتی دیدم، به نظرم خیلی ایده جالبی آمد و یک مجموعه بسیار بزرگ در این قضیه کار کردم.

اتفاقاً در آن مجموعه، بسیار به موضوع نقش منفی غرب در از هم پاشیدگی فرهنگ شرق پرداخته‌بودم. الان هم که آنجا زندگی می‌کنم، هنوز به این معتقدم با این تفاونت که تفاوت که حالا معتقدم در تهاجم فرهنگی فقط فرهنگ مهاجم مقصر نیست بلکه ضعف فرهنگ مورد تهاجم هم باعث این امر می‌شود. بله! تلفیق این دو فرهنگ در ذهن من هست و دلم می‌خواهد در آرامش به این موضوع بپردازم. اوایل که در آمریکای شمالی کار می‌کردم به هر حال چون آدم کار فرهنگی می‌کند یک سری دغدغه‌ها دارد و دوست دارد که به نحوی شرقی بودنش را در کارها نشان بدهد.

من مدت کوتاهی با این تفکر درگیر بودم و تلاش کمی هم کردم که از نظرز زیبایی‌شناسانه ببینم آیا می‌توانم این کار را انجام دهم. به این نتیجه رسیدم که می‌‌شود ولی بعد به خودم گفتم تو الان داری در غرب کار می‌کنی. مخاطب غربی است. هیچ دلیل ندارد که یواشکی بخواهی یک سری نمادهای شرقی در کارت بگنجانی و احساس کردم شاید کمی بی‌صداقتی باشد. وقتی با این فکر کنار آمدم، به خودم گفتم که من باید بتوانم به غربی‌ترین شکل ممکن کار کنم. این با غرب‌زدگی فرق دارد.

یعنی شما جزو جریان هستی. جزو چرخ‌دنده‌هایی هستی که ماشین را حرکت می‌دهند. تقلید یا دنباله روی کورکورانه نیست. می‌گویی من هم صاحب درک و فهم هستم. فرهنگ شما را هم درک کردم و جزو تولید کننده‌ها محسوب می‌شوم نه مصرف‌کنندگان! فارسی صحبت کردن و فرهنگم را که فراموش نکرده‌ام. ولی آنجا نیاز مصرف کننده‌ام را درک و احساس کردم که این گونه باید به او جواب بدهم. شاید اگر مثلاً در چین کار می‌کردم، این اتفاق به سمت شرقی‌شدن می‌رفت.»

فراهانی به تصویرگران جوان توصیه کرد که از نشریات محلی برای شروع، استفاده کنند و درباره فضای کار مطبوعات غربی گفت:« فضای حرفه‌ای مطبوعات آمریکا خیلی خشن‌تر از این حرفهاست. یک آدم تازه کار اصلاً نمی‌تواند با مطبوعات حرفه‌ای کار کند ولی یکی از کارهایی که تازه کارها می کنند این است که حاضر میشوند مجانی کار کنند. میگویند من هدفم فقط دیده شدن کارهایم است و خب به محض اینکه بگویی چشم‌داشت مالی ندارم، یک سری نشریه هستند که حاضر میشوند کار شما را چاپ کنند. چون برایشان هزینه‌ای نداری این شانس را به تو می‌دهند. چاپ کتاب هم خیلی سخت است. در حالی که الان با وجود اینترنت، مسئله‌ی دیده شدن بسیار راحت‌تر شده است. شما کافی است که برای خودتان سایت، آلبوم‌های آنلاین، وبلاگ و ... درست کنی تا دیده شوی. اینترنت مجزای خوبی برای دیده شدن است.»

یکی از کاریکاتوریست‌های جوان درباره جایگاه هنری فراهانی در ایران، قبل از مهاجرتش می‌پرسد. فراهانی در جواب می‌گوید:« من موقعی که ایران بودم جایگاه حرفه‌ای خیلی خوبی داشتم ولی فضای کاری برام مهم بود. اما این شناخت اصلاً در خارج به کارم نیامد فقط آن پورتفولیو خیلی به دردم خورد. وقتی می‌خواستم از ایران بروم، از روی کارهایم پرینت رنگی گرفتم و تا آنجایی که توانستم نزدیکش کردم به یک پورتفولیو و دفترچه کار استاندارد. ولی اگر در ایران آن زمان من بین 90 درصد مطبوعات شناخته شده بودم ، در خارج دوباره از زیر صفر شروع کردم. چون نه تنها کسی من را نمی‌شناخت بلکه من هم کسی را نم‌شناختم. حتی نمی‌دانستم سیستم کار چه طوری است.

روزنامه‌ها را باز می‌کردم، باهاشان تماس می‌گرفتم و از ایشان می‌خواستم که کارهایم را برایشان بفرستم. بعد پیگیری می‌کردم ببینم کارهایم را دیده‌اند یا نه! در واقع به قول معروف «از هر کرانه تیر دعا کرده‌ام رها      باشد که ازین میانه یکی کارگر شود» دیسیپلین خیلی سختی هم برای خودم قایل شده‌بودم. آنقدر به خودم سخت گرفتم که مطبوعات دیگه نتوانستند بیشتر سخت بگیرند! ولی جالبه که بعد از 45 روز، اولین مطلبم در یکی از روزنامه‌های خوش‌نام آنجا چاپ شد و این زمان خیلی کوتاهی بود. اول اصلاً اطلاعی از سیستم مطبوعاتی آنجا نداشتم مثلاً یک بار یک مجله گرفتم و رفتم به آدرسش و کارهایم را بردم ولی دیدم آنجا فقط دفتر آگهی هاست! یا اینکه اصرار داشتم خودم کارهایم را ببرم دفترشان ولی بعد یاد گرفتم که با پست بفرستم.

آن اول خیلی از مجله ها من را رد کردند اصلاً بعضی‌هایشان جوابم را هم ندادند. آدم یک چیزی را هم باید آنجا بپذیرد. اینکه یک سری مطبوعات هستند که مهم نیست کارت چه قدر خوب باشد اگر کارت به حیطه کاری‌شان ربط نداشته باشد، هیچ دلیل برای چاپش ندارند. این هم باز به من خیلی کمک کرد تا تعریف تصویرگری مطبوعاتی را بفهمم و جایگاه خودم را پیدا کنم. آن موقع که من ایران بودم، گرافیک و تصویرگری خیلی با هم قاطی شده‌بود برای من مشخص شد که کار من طوری است که هرجایی استفاده ندارد.